Arhiva časopisa Međunarodna politika


Međunarodna politika Vol. 73 No. 1186/2022

Sadržaj

Sukob u Ukrajini i pravo na upotrebu sile
Duško Dimitrijević
Međunarodna politika, 2022 73(1186):7-34
Sažetak ▼
Činjenica da je rat zabranjen međunarodnim pravom ne znači da do kršenja te zabrane ne može doći. O tome uostalom svedoči i praksa međunarodnih odnosa nakon završetka hladnog rata, kada se sila primenjivala nasumično, bez valjanog pravnog osnova, dovodeći do ozbiljnih političkih kriza i konfrontacija, izazivajući prave humanitarne katastrofe. Ni najnovija primena oružane sile u Ukrajini nije lišena pomenutih posledica. S ruske strane, primena oružane sile u Ukrajini nazvana „specijalnom vojnom operacijom”, opravdava se vršenjem prava na samoodbranu radi predupređenja pretnje koja je izvesna i koja dolazi zbog širenja NATO-a na Istok, ali van granica njenog državnog područja. S ukrajinske strane, primena oružane sile smatra se legitimnom samoodbranom od ruske agresije na njenu nezavisnost i teritorijalni integritet. Budući da se obe države pozivaju na zakonitu upotrebu sile vršenjem prava na samoodbranu, u analizi se polazi od teze da je u pozadini ovog sukoba nadmetanje velikih sila – Sjedinjenih Američkih Država (SAD) i Ruske Federacije (Rusije) – za proširenjem, odnosno zadržavanjem sfera uticaja. Sukob u Ukrajini stoga ima znatno dublje korene, koji proizilaze iz hladnog rata i procesa raspada Sovjetskog Saveza (SSSR-a), sa kojim je došlo do ozbiljnog narušavanja ravnoteže snaga u svetu. Neravnoteža je dovela do globalne političke podele i polarizacije, oslonjene na međusobno suprotstavljene evroazijske i evroatlantske geopolitičke strategije. Politička preraspodela sveta prisutna je i u oružanom sukobu u Ukrajini, što, prema mišljenju autora, ozbiljno narušava važeći sistem kolektivne bezbednosti Ujedinjenih nacija, čiju fundamentalnu vrednost predstavlja održavanje međunarodnog mira.
“Core crimes” izvršeni u ime “milosrđa“
Vukan Slavković
Međunarodna politika, 2022 73(1186):35-54
Sažetak ▼
U radu se analizira prevencija ozbiljnog narušavanja međunarodnog humanitarnog prava, naročito imajući u vidu težinu pojedinih dela koja se kvalifikuju kao „core crimes“ (zločin genocida, ratni zločini, zločini protiv čovečnosti i agresija). Kako bi se postigao navedeni cilj, sprovedeno je naučno istraživanje normi koje regulušu ove međunarodne zločine u Rimskom statutu Međunarodnog krivičnog suda, Konvenciji o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida, Ženevskim konvencijama i drugim važnim izvorima međunarodnog krivičnog prava, zasnovanih na ugovorima. Pri tome se polazi od činjenice da se “core crimes“ smatraju najtežim zločinima koji se tiču međunarodne zajednicu u celini. Cilj naučnog članka je i proučavanje uzroka nepostojanja konvencija koje zabranjuju nuklearno oružje i oružje sa osiromašenim uranijumom, posebno imajući u vidu sudsku praksu. Utvrđeno je da međunarodno humanitarno pravo zabranjuje vojnu ili bilo koju drugu neprijateljsku upotrebu tehnika koje menjaju životnu sredinu i imaju široko rasprostranjene, dugotrajne ili teške posledice, kao sredstva uništenja, oštećenja ili povrede. Rezultati sprovedenog istraživanja pokazuju da je pravilo o zabrani upotrebe oružja koje uzrokuje nanošenje suvišnih povreda običajno-pravna norma koja se primenjuje na sve strane u bilo kom oružanom sukobu. Autor takođe prikazuje razvoj, izazove i perspektive međunarodnog krivičnog prava, u široko prihvaćenom istorijskom narativu.
Nuklearni program u globalnom pozicioniranju Švedske: NATO, neutralnost i antinuklearno držanje
Bogdan Stojanović
Međunarodna politika, 2022 73(1186):55-76
Sažetak ▼
U radu se istražuju efekti programa nuklearnog naoružanja Švedske u njenom globalnom pozicioniranju kroz istoriju. Autor analizira uzroke i domete pokrenutog nuklearnog programa posmatrajući perspektivu kontinuiteta švedske neutralnosti i vojnog nesvrstavanja, sve do najnovije odluke te države da pristupi NATO-u. Gašenjem nuklearnog programa Švedska je trasirala put glavnog promotera globalnog razoružanja i inicijatora za eliminaciju svih nuklearnih arsenala. Glavna hipoteza koja se dokazuje glasi: Švedska bi ulaskom u NATO ne samo napustila viševekovnu tradiciju neutralnosti već bi izgubila imidz globalnog antinuklearnog promotera. Rad se temelji na realističkim premisama o bezbednosnoj pretnji kada se analizira percepcija nekadašnje sovjetske, a današnje ruske pretnje. Normativni pristup je korišćen da objasni napuštanje nuklearnog programa, uz konstataciju da je bezbednosna kalkulacija nadvladala snagu antinuklearnih normi u političkoj praksi Švedske. Odnos u trouglu NATO – neutralnost – antinuklearno držanje vremenom će se sve više komplikovati, a nakon formalnog članstva u NATO Švedska se može suočiti sa pitanjem razmeštanja nuklearnog oružja na svojoj teritoriji. Paradoks je u činjenici da je Švedska napustila nuklearni program na korak od proizvodnje sopstvenog atomskog oružja, da bi decenijama kasnije, kao deo odbrambene strategije, prihvatila „tuđe”.
Uloga „Otvorenog Balkana” u spoljnoj politici Srbije
Stevan Rapaić, Andrea Matijević
Međunarodna politika, 2022 73(1186):77-103
Sažetak ▼
Autori u radu polaze od osnovnih elemenata savremene spoljne politike Srbije, dokazujući da se ekonomski interes neretko mogao identifikovati kao najvažniji faktor delovanja u spoljnopolitičkoj areni. Kao deo argumentacije za ovakvu tvrdnju autori se osvrću na regionalne ekonomske integracije u okviru Zapadnog Balkana, polazeći pre svega od Centralnoevropskog sporazuma o slobodnoj trgovini (Central European Free Trade Agreement – CEFTA 2006) i položaja Srbije u okviru njega. Osnovni cilj je da pruže odgovor na pitanje koja je uloga „Otvorenog Balkana” u spoljnoj politici Srbije, odnosno da li je ova inicijativa jedan od instrumenata Srbije za ostvarivanje spoljnopolitičkih ciljeva. Kao inicijator regionalne ekonomske saradnje koja je otvorena za sve na Zapadnom Balkanu, Srbija teži da stvori spoljnopolitičku sliku o sebi kao lideru i faktoru mira i stabilnosti u regionu. S druge strane, uspostavljanje slobodnog protoka ljudi, robe, kapitala i usluga među zemljama Zapadnog Balkana i kreiranje značajno većeg tržišta pogodovalo bi daljem privlačenju stranih direktnih investicija i rešavanju problema nedostatka radne snage u Srbiji. Spoljnopolitička dobit Srbije prvenstveno se ogleda u ostvarivanju međunarodne podrške, koja za projekat „Otvoreni Balkan” ne manjka ni od Evropske unije i Sjedinjenih Američkih Država, ali ni od Rusije i Kine. „Otvoreni Balkan” bi u budućnosti mogao da predstavlja i platformu za zajedničko pristupanje Evropskoj uniji, što kreira dodatni manevarski prostor za Srbiju da učvrsti svoju lidersku poziciju među državama Zapadnog Balkana.
Saradnja Srbije i Hrvatske u vanrednim situacijama
Isidora Pop-Lazić
Međunarodna politika, 2022 73(1186):105-121
Sažetak ▼
U radu se analiziraju vidovi saradnje Srbije i Hrvatske tokom vanrednih situacija koje izazivaju prekogranične pretnje, kakve su postojale tokom elementarnih i drugih nepogoda poput poplava, zemljotresa, ali i pandemije virusa kovid 19, izbegličke i migrantske krize i tako dalje. Vanredne situacije po prirodi pretpostavljaju saradnju sa državama u susedstvu. U prvom delu rada izloženo je kategorijalno određenje pojma vanrednih situacija kao bezbednosne pretnje, njegovih konstitutivnih elemenata i različitih vidova i formi. Sledi uporedna analiza razvoja normativnog okvira u oblasti vanrednih situacija kako u Srbiji, tako i u Hrvatskoj. Poznavanje specifičnosti, sličnosti i razlika pozitivnopravnih načela u ovoj oblasti omogućava da se na praktičnim primerima ocene dometi njihove primene, o čemu će biti reči u trećem delu rada. Zaključak analize je da saradnja Srbije i Hrvatske u vanrednim situacijama u praksi beleži ambivalentne, odnosno mešovite rezultate.
Britanska ostrva i države Latinske Amerike
Ivan Dujić
Međunarodna politika, 2022 73(1186):123-151
Sažetak ▼
Rad se bavi odnosima između ključnih država koje geografski pripadaju Britanskim ostrvima, i država Latinske Amerike. Korišćenjem komparativnog i istoriografskog metoda, rad teži da ponudi odgovor na istraživačko pitanje: Da li Republika Irska, zbog više istorijskih sličnosti sa latinskoameričkim državama nego što ih sa njima imaju ostale države Britanskih ostrva, ima bolje ekonomsko-političke odnose sa Latinskom Amerikom? Rad se zasniva na hipotezi da Republika Irska nastoji da kroz saradnju s državama Latinske Amerike (uprkos određenim razlikama u odnosu na ostale države Britanskih ostrva) ipak vrši identičan uticaj u pogledu afirmacije zapadnohrišćanskih vrednosti u državama Latinske Amerike. Konačno, to je u skladu sa politikom dublje saradnje EU sa Latinskom Amerikom. Nakon Uvoda kao prvog dela, glavni deo ovoga rada podeljen je na četiri (pod)odeljka u skladu s istorijskim događajima u Irskoj, Ujedinjenom Kraljevstvu, kao i njihovom uticaju na države Latinske Amerike, posebno tokom perioda Hladnog rata i posthladnoratovskog perioda. Posle dugog procesa teritorijalizacije i tokom Četvrte industrijske revolucije, Republika Irska (koja geografski pripada Britanskim ostrvima, ali je ostala deo EU i nakon istupanja Velike Britanije) je postala država, formalno i suštinski, sposobna da održava ekonomsko-političke i kulturne odnose s državama Latinske Amerike. To je poenta naglašena u zaključku rada.
Nacionalno pitanje i transnacionalni izazov: Rimokatolička crkva, religija i sekularni nacionalizam u Meksiku
Milan Veselica
Međunarodna politika, 2022 73(1186):153-174
Sažetak ▼
Autor ispituje odnos religije i nacionalizma u Meksiku od samostalnosti do danas. Meksiko je država koja je nakon osamostaljenja ustavom odredila rimokatoličku veru kao državnu religiju i uspostavila model verskog nacionalizma, a potom liberalnim ustavom iz 1857. i revolucionarnim ustavom iz 1917. izvršila razdvajanje Crkve i države i na temeljima laicizma i antiklerikalizma uspostavila model sekularnog nacionalizma. Autor postavlja dvostruko istraživačko pitanje: kako izgleda priroda sekularnog nacionalizma nakon perioda „otopljavanja” zamrznutih odnosa tokom devedesetih godina prošlog veka i da li nestabilna forma ukazuje na postepeni prelazak u model civilnoverskog nacionalizma? Cilj rada je da se ukaže na izmenjeni karakter nacionalizma, najvažnije identitetske i državotvorne odrednice Meksika, i ponudi predviđanje razvoja odnosa religije i nacionalizma u budućnosti. Iako nema izgleda da u skorijoj budućnosti bude napušten sekularni nacionalizam, njegov stvarni izazivač su narko-karteli, koji, kao „država u državi”, poseduju sopstvenu formu religije. Autor predviđa da će na to odgovoriti Rimokatolička crkva, kao podjednako nacionalni i transnacionalni akter. Njena strategija bi zahtevala stabilizaciju sekularnog nacionalizma, ali ovog puta u granicama „uzajamne tolerancije” Crkve i države.

Prikaz knjige

Jedan pogled na mozaik osmanske političke misli
Vuk Lazić
Međunarodna politika, 2022 73(1186):175-181