Od Garašanina do Milovanovića: pedeset godina geostrateškog promišljanja u Srbiji XIX veka

Lopandić Duško (Viši naučni saradnik, Evropski pokret u Srbiji), dlopandic@yahoo.com

Članak je posvećen prikazu dva značajna teksta napisana od strane dva državnika – diplomate srpske spoljne politike XIX veka. Načertanije je bilo delo Ilije Garašanina, dugogodišnjeg srpskog ministra spoljnih poslova iz sredine XIX veka. Garašaninovo Načertanije je bilo tzv. tajni plan za međunarodno delovanje Srbije, koji je imao značajno mesto u srpskoj istoriji do početka I svetskog rata. Milovan Milovanović je bio srpski ministar spoljnih poslova početkom XX veka, u toku aneksione krize, pre Balkanskih ratova (1908–1912). Milovanovićev članak Naša spoljna politika iz 1894. godine dobrim delom predstavlja kontinuitet geostrateškog razmišljanja u Srbiji započetog Načertanijem. Milovanović je svojim člankom anticipirao stanje u kome će se Srbija naći i dvadeset godina kasnije – uoči I svetskog rata: savezništvo sa Rusijom, sukob sa Austro-Ugarskom, ključni značaj saveza Srbije i Bugarske za rešavanje „Istočnog pitanja“ na Balkanu. U zaključku, analizira se fleksibilnost i elastičnost Milovanovićeve diplomatske prakse u kontekstu koji je u pojedinim aspektima uporediv sa današnjim položajem Srbije (pozivanje na poštovanje međunarodnog prava, borba mirnim putem za poštovanje interesa male zemlje od strane skeptičnih velikih sila itd.).

Ključne reči: Srbija, spoljna politika, XIX vek, Načertanije, Ilija Garašanin, Milovan Milovanović, geostrategija, diplomatija, male zemlje i velike sile