UDK 327.5:628.1.033(292.53)
Biblid: 0543-3657, 68 (2017)
Vol. 68, No 1166-1167, str. 93-117
DOI:

Originalni naučni rad
Primljeno: 28 Mar 2017
Prihvaćeno: 28 Apr 2017

POSLEDICE MEĐUNARODNIH PROBLEMA OKO RASPODELE RESURSA PIJAĆE VODE NA PROSTORU CENTRALNE AZIJE

Ostojić Dr Gavrilo (Generalštab VS, Vazduhoplovni zavod “Moma Stanojlović”, Batajnica), ostojicgavrilo@gmail.com

Neracionalno korišćenje vode reka Sir Darje i Amun Darje, u Centralnoj Aziji, odnosno na području Aralskog basena, dovelo je do velikog poremećaja vodenog bilansa Aralskog jezera. Tokom 60-ih godina prošlog veka, odlukom vlasti Sovjetskog Saveza, ovaj region je pretvoren u „region pamuka“ za čije potrebe je izgrađen veliki broj kanala za navodnjavanje. Zahtevi za proizvodnjom pamuka su rasli iz godine u godinu, što je uticalo da poraste potrošnja pijaće vode. Od 1961. godine priticaj vode u jezero se toliko smanjio da nije mogao da nadomesti količinu vode koja se iz njega gubila isparavanjem. Na ovaj način nivo vode u jezeru se konstantno smanjivao, tako da je 1989. godine nivo jezera bio manji za 14 m u odnosu na stanje iz 1960. godine. Međutim, raspadom Sovetskog Saveza, 1991. godine, u Aralskom basenu nastaje 5 novih država, koje ne mogu da nađu zajednički jezik oko raspodele i korišćenja resursa pijaće vode, što je dodatno pogoršalo veliku ekološku katastrofu u ovom regionu, koja je ostavila nesagledive posledice (klimatske, ekološke, socijalne i zdravstvene) ne samo po biljni i životinjski svet već i po čoveka. Težnja svake novonastale države, da ima primat u korišćenju i potrošnji ograničenih resursa pijaće vode, odnosno težnji da do krajnjih granica iskoristi u potpunosti „svoje” resurse pijaće vode, koji predstavljaju osnovni katalizator rasta njihovih slabih ekonomija, predstavlja najozbiljniju bezbednosnu pretnju koja bi moglo da destabiliše region Centralne Azije, i da nesumljivo uveća već postojeći potencijal militarizacije, sukoba i konflikata nad ovim ograničenim, ali obnovljivim prirodnim resursom. U radu je posebno naglašeno stanje resursa pijaće vode u centralnoj Aziji – Aralskom basenu, uzroci medjunarodnog spora i posledice međunarodnog spora u besenu Aralskog jezera.

Ključne reči: basen Aralskog jezera, resursi pijaće vode, posledice, konflikti i međunarodni sporovi