Aktivizam malih država i granice strateške autonomije: Ujedinjeni Arapski Emirati i logika kontroslisanog prekomernog regionalnog angažovanja

Lofti Sour (University of Mustapha Stambouli, Mascara, Algeria), l.sour@univ-mascara.dz

Ovaj rad razvija neoklasično-realistički okvir za objašnjenje načina na koji su Ujedinjeni Arapski Emirati (UAE), uprkos maloj teritorijalnoj veličini, ograničenim ljudskim resursima i demografskim ograničenjima, uspeli da održe ekspanzivan obrazac regionalnog aktivizma u Jemenu, Libiji i na Rogu Afrike i koridoru Crvenog mora. Polazeći od transformacije arapskog regionalnog poretka nakon 2011. godine, rad uvodi dva međusobno povezana konceptualna pojma: kontrolisanu stratešku autonomiju (managed strategic autonomy) i kontrolisano prekomerno regionalno angažovanje (managed regional overstretch). Kontrolisana strateška autonomija razlikuje se od hedžinga, sveobuhvatnog uravnotežavanja (omnibalancing) i strateške diverzifikacije po tome što podrazumeva preoblikovanje odnosa patron-klijent, umjesto pukog raspoređivanja rizika ili nastojanja da se osigura domaći politički legitimitet. Pojam kontrolisanog prekomernog regionalnog angažovanja proširuje Kenedijevu klasičnu teoriju prekomernog angažovanja izvan okvira hegemonske prekomerne ekspanzije velikih sila, na male države čije se opterećenje ispoljava kroz prostornu disperziju angažmana i proliferaciju institucionalnih mehanizama, a ne isključivo kroz iscrpljivanje raspoloživih resursa. Empirijski, rad se oslanja na strukturisanu komparaciju različitih slučajeva, pri čemu su odabrana tri regionalna poprišta zbog varijacija u koncentraciji, odnosno disperziji strateškog angažmana. Analizom se uočava ciklični obrazac delovanja UAE koji obuhvata intervenciju, konsolidaciju i povlačenje, oslanjajući se na vremenski precizno određene empirijske pokazatelje: smanjenje vojnog angažmana u Jemenu 2019. godine; promenu pozicioniranja u Libiji nakon turske vojne intervencije 2020. godine; proces pomirenja u okviru al-Ula sporazuma 2021. godine; napade Huta na Abu Dabi 2022. godine; krizu pomorskog saobraćaja u Crvenom moru 2023–2024. godine; kao i sukob u Sudanu od 2023. godine. Rad doprinosi teoriji međunarodnih odnosa malih država, analizi spoljne politike zemalja Zaliva i literaturi o prekomernom angažovanju, te razmatra sledeća proverljiva predviđanja: UAE će održavati obrasce delovanja nakon perioda prekomernog angažovanja prvenstveno putem instrumenata komercijalne infrastrukture i zamene partnerskih aktera, umesto neposrednog ponovnog vojnog angažovanja; dok će distribuirano prekomerno angažovanje na Rogu Afrike odložiti proces strateškog prilagođavanja u odnosu na koncentrisano kinetičko prekomerno angažovanje u Jemenu.

Ključne reči: Ujedinjeni Arapski Emirati (UAE), aktivizam malih država, strateška autonomija, prekomerno regionalno angažovanje, hedžing, zalivska spoljna politika.