Sažetak ▼

Rad analizira asimetrične geopolitičke strategije Rusije i Turske na prostoru Zapadnog Balkana, kroz komparativni okvir njihovih odnosa sa Srbijom i Bosnom i Hercegovinom. Polazeći od pretpostavke o ograničenim dometima i izazovima evroatlantske integracije regiona, istražuje se način na koji ove dve sile projektuju uticaj putem strateških partnerstava zasnovanih na istorijskim, kulturnim i identitetskim vezama. U radu se argumentuje da je ovakva dinamika doprinela formiranju svojevrsne proksi strukture, u kojoj se Srbija pozicionira kao ključni strateški partner Rusije u postjugoslovenskom prostoru, dok politički akteri u Bosni i Hercegovini, u okviru složenog i višeslojnog institucionalnog sistema, predstavljaju centralne partnere Turske. Posebna pažnja posvećena je ulozi konkurentnih spoljnopolitičkih uticaja, uključujući i hrvatski politički faktor, u oblikovanju unutrašnjih političkih odnosa u Bosni i Hercegovini. Teorijski okvir rada zasniva se na kombinaciji konstruktivističkog i neoimperijalnog pristupa, čime se omogućava dublje razumevanje načina na koji spoljnopolitički akteri instrumentalizuju identitetske narative i istorijsko nasleđe. Nalazi ukazuju da, uprkos razlikama u instrumentima i intenzitetu delovanja, i Rusija i Turska doprinose reprodukciji i produbljivanju postojećih identitetskih podela, čime utiču na oblikovanje regionalnog poretka zasnovanog na selektivnim savezništvima i konkurentnim spoljnim orijentacijama. U zaključnom delu razmatraju se implikacije ovih procesa na regionalnu stabilnost, perspektive proširenja Evropske unije i NATO-a, kao i na evoluciju odnosa snaga na Zapadnom Balkanu.

Sažetak ▼

U radu se istražuje uloga Evropske unije u oblikovanju spoljnopolitičke orijentacije zemalja Zapadnog Balkana, putem komparativne analize slučajeva Srbije i Albanije. Cilj istraživanja je da se ukaže na činioce koji dovode do različitih ishoda evropeizacije u regionu, kao i da prikaže delotvornost, odnosno ograničenja normativne uloge Unije u oblikovanju spoljne politike država kandidata. Teorijski okvir rada zasniva se na konceptu normativne moći EU i teoriji evropeizacije, putem kojih se objašnjava na koji način EU nastoji da prenese svoje norme i vrednosti na države kandidate, kao i način na koji te države ove vrednosti i norme internalizuju u njihovim političkim sistemima ili odbacuju. Zatim su uporednom i kvalitativnom metodološkom analizom predstavljeni spoljnopolitički instrumenti EU koje primenjuje u odnosima sa zapadnobalkanskim državama, kao i različite spoljnopolitičke orijentacije Srbije i Albanije. Odnosi između EU i zemalja kandidata zavise od nacionalnog konteksta svake pojedinačne države, istorijskog nasleđa, geopolitičkih prioriteta i političkih narativa, ali i od kredibiliteta procesa proširenja i dosledne primene mehanizama uslovljavanja. Zaključuje se da je uloga EU u regionu Zapadnog Balkana diferencirana i uslovljena, kako mehanizmima koje primenjuje u procesu evropeizacije, tako i unutrašnjim karakteristikama država kandidata i ukazuje na potrebu za preispitivanjem postojećih politika Unije i jačanje društveno-političke volje država regiona da internalizuju evropske vrednosti i norme.

Sažetak ▼

U međunarodnom okruženju sve izraženije konfrontacije Zapada i Istoka, srpska strategija spoljne politike biva izložena mnogobrojnim izazovima. Invazijom Rusije na Ukrajinu 2022. godine, multivektorska strategija Srbije našla se na najvećem ispitu do sada. Značajno izraženije nego nakon aneksije Krima, Srbija je bila pritisnuta da se pridruži koaliciji za sveobuhvatno uravnotežavanje Ruske Federacije. U radu je stoga ponuđena dvodimenzionalna matrica strategije uravnotežavanja putem koje se analiziraju mere diplomatskog, ekonomskog i bezbednosnog uravnotežavanja Rusije preduzimane u spoljnoj politici Srbije. Centralno istraživačko pitanje ovog rada glasi: „Da li je preduzetim merama uravnotežavanja Rusije, Srbija napustila multivektorsku strategiju u svojoj spoljnoj politici nakon 2022. godine?“ Nalazi istraživanja pokazuju da je Srbija učestalo, mada selektivno, koristila mehanizme diplomatskog uravnotežavanja Rusije, paralelno nastojeći da ublaži njihove efekte održavanjem kontakata na visokom nivou i javnim pravdanjem ovih odluka kao proizvoda spoljnih pritisaka i ucena. Snižavanjem obima vojno-tehničke saradnje sa Rusijom, te posrednim naoružavanjem Ukrajine, Srbija je pribegla i bezbednosnom uravnotežavanju Rusije niskog do srednjeg intenziteta. Ipak, odbijanjem da uvede sankcije i raskine svoje energetske aranžmane sa Moskvom, Srbija se nije pridružila njenom ekonomskom uravnotežavanju. Selektivnost i pretežno srednji i nizak intenzitet uravnotežavanja, kao i pokušaji njegovog ublažavanja na bilateralnom planu, pokazuju da se uravnotežavanje Rusije pre može razumeti kao taktičko manevrisanje pod okriljem multivektorske strategije.

Sažetak ▼

Ovaj rad analizira Strategiju nacionalne bezbednosti (SNB) Sjedinjenih Država iz 2025. godine (National Security Strategy 2025 – NSS), odnosno kao najznačajniji strateški dokument američke spoljne i bezbednosne politike. U naučnoj i stručnoj javnosti često se govori o značajnim promenama koje donosi ovaj dokument. Ipak, neuporedivo manje se navode konstante američke spoljne i bezbednosne politike. Cilj je da se ispitaju ključni trendovi kontinuiteta i promene u odnosu na prethodne strategije, SNB iz 2017. i SNB iz 2022. godine. Korišćena je kvalitativna analiza sadržaja, sistemski komparativni pristup i sekundarna analiza relevantne literature. Rad ukazuje da Strategija nacionalne bezbednosti iz 2025. godine predstavlja tradicionalne elemente američkog strateškog nastupa, značaj ekonomske i tehnološke moći, ulogu saveza u odvraćanju i potrebu za jačanjem efektivnosti nacionalnih institucija, ali istovremeno uvodi značajne izmene: značajniju reorijentaciju ka Zapadnoj hemisferi, novu ideološku retoriku prema evropskim partnerima, redefinisanje odnosa prema Rusiji i eksplicitniju upotrebu sile u borbi protiv transnacionalnog kriminala. Rad zaključuje da Strategija nacionalne bezbednosti iz 2025. godine predstavlja paradigmatski hibrid kontinuiteta i promena, koji će imati značajne posledice po globalni poredak, transatlantske odnose i regionalnu stabilnost, posebno u kontekstu svojevrsne reafirmacije Monroove doktrine. Suštinski, predmet istraživanja je nastojanje da se odgovori na osnovno pitanje – kako aktuelna američka administracija namerava da održi poziciju Sjedinjenih Država u globalnom okruženju koje predstavlja izazove njenoj dominaciji i radikalno se i ubrzano menja.

Sažetak ▼

Postojeća globalna finansijska arhitektura sve jasnije pokazuje strukturne slabosti u suočavanju sa višestrukim sistemskim krizama, pri čemu posebno dolaze do izražaja problemi poput hegemonije dolara, nejednakosti u upravljanju, nedovoljne zastupljenosti i nedostatka razvojne orijentacije. Primjenom kvalitativnih istraživačkih metoda i oslanjanjem na temeljne teorije međunarodnih odnosa, ovaj rad tvrdi da se globalni jug transformisao iz pasivnog primaoca pravila u aktivnog učesnika u reformi globalne finansijske arhitekture, kroz rastuću ekonomsku moć, institucionalne inovacije i izgradnju konsenzusa. Međutim, unutrašnja heterogenost, otpor postojećih struktura moći i ograničeni kapaciteti predstavljaju glavna ograničenja ovog procesa. Rad polazi od stava da u budućim reformama globalni jug mora ojačati unutrašnju koordinaciju, unaprijediti institucionalne kapacitete i izgraditi široke reformske koalicije kako bi se uspostavila pravednija, efikasnija i inkluzivnija globalna finansijska arhitektura.

Sažetak ▼

Ova studija ispituje odnos između geopolitičkog rizika i ponašanja tržišta kriptovaluta tokom rusko-ukrajinske krize, sa fokusom na glavne kriptovalute. Primjenjujući deskriptivni pristup zasnovan na događajima, analizira se volatilnost cijena, obimi trgovanja i ponašanje investitora za Bitcoin (BTC), Ethereum (ETH) i stabilnu kriptovalutu Tether (USDT) oko ključnih geopolitičkih događaja u periodu od IV kvartala 2021. do II kvartala 2023. godine. Podaci su prikupljeni iz javno dostupnih izvora, harmonizovani između berzi i izuzeti od nedostajućih vrijednosti i anomalija radi osiguranja pouzdanosti. Rezultati pokazuju da su veliki događaji, poput ruske invazije i pratećih sankcija, izazvali nagle kratkoročne oscilacije cijena BTC-a i ETH-a, uz povećanu volatilnost i intenzivniju trgovačku aktivnost. USDT je zadržao stabilnost cijene, ali je zabilježio značajne skokove u obimu trgovanja, što ukazuje na njegovu ulogu privremenog sigurnog utočišta tokom tržišne neizvjesnosti. Ovi obrasci ilustruju dvostruku ulogu kriptovaluta tokom kriza: volatilne kriptovalute snažno reaguju na šokove, dok stabilne kriptovalute obezbjeđuju likvidnost i očuvanje vrijednosti. Studija pokazuje da su kriptovalute, uprkos svojoj decentralizaciji, osjetljive na geopolitička dešavanja. Nalazi naglašavaju potrebu za praćenjem tržišta digitalne imovine tokom političkih i ekonomskih previranja i nude uvide za investitore, regulatore i kreatore politika o evolutivnoj ulozi kriptovaluta i stabilnih kriptovaluta u globalnim finansijama. Ova deskriptivna analiza ne utvrđuje uzročnost, ali pruža jasan i ponovljiv pregled tržišnih reakcija na geopolitički rizik.

Sažetak ▼

Danas u Evropi postoji nekoliko zemalja koje zahvataju izuzetno malu teritoriju, zbog čega se mnoge od njih smatraju gradskim državama. Ipak, u svim tim zemljama postoji lokalna samouprava. Organizacija lokalnih samouprava u tim državama nije isto organizovana kao u ostalim evropskim zemljama, što je i očekivano zbog njihove teritorijalne veličine. Uspostavljanje lokalnih samouprava u zemljama sa izuzetno malom teritorijom jasno ukazuje na značaj uređenja nižih nivoa vlasti. Predmet ovog rada biće teritorijalna podela vlasti u Andori, Luksemburgu i Lihtenštajnu. Cilj rada je analiza svih postojećih nižih nivoa vlasti u ovim državama, ali i načina na koji oni funkcionišu u pogledu svojih ovlašćenja. Poseban akcenat biće stavljen na opštinski nivo vlasti, odnosno onaj koji je paralelan ili sličan njemu. Glavno pitanje u radu biće na koji način teritorijalna i institucionalna specifičnost malih država oblikuje odnos između centralne vlasti i lokalne samouprave. Mala teritorijalna veličina države predstavlja strukturno ograničenje za potpunu decentralizaciju. To dovodi do snažnije uloge centralnih vlasti u nadzoru i kontroli lokalne samouprave.