Sažetak ▼

Koncept „vojne mobilnosti“ (Military Mobility) predstavlja okvir u kojem bi, pod uticajem geopolitičkih i geostrateških okolnosti rata u Ukrajini, saradnja između NATO-a (North Atlantic Treaty Organization – NATO) i Evropske unije (European Union – EU) mogla biti intenzivnija. U radu se postavlja pitanje da li dati koncept može uticati na proces evropskih integracija zemalja koje, zajedno sa tzv. Kosovom, čine geopolitičku konstrukciju Zapadnog Balkana? S tim u vezi, pretpostavka je da bi politika proširenja EU, koja je do sada pratila geostrategiju Severnoatlantske alijanse prema Rusiji, postavila kao kriterijum značaj položaja na koridorima za vojni transport. Prvi deo rada započinje teorijskim sagledavanjem odnosa između država i njihovih savezništava usled izazova u anarhičnim međunarodnim odnosima, nakon čega sledi analiza relevantnih strateških dokumenata NATO-a i EU. Cilj ove analize je da se ukaže na pojam „vojne mobilnosti“, njegove strateške perspektive i ukupni značaj sa saradnju NATO-a i EU. Rad se u drugom delu konkretno bavi položajem Zapadnog Balkana na koridorima „vojne mobilnosti“ koje su NATO i EU predvideli u kontekstu hipotetičkog sukoba sa Rusijom. Uporedno se prikazuje položaj pojedinih zapadnobalkanskih država, gde se važnost tog položaja apostrofira iz uglova konkretnog koridora i potencijalne strateške interkonekcije između dva ili više koridora „vojne mobilnosti“. Analiza je pokazala da je geostrateška važnost prvenstveno određena izlaskom na Jadransko more. Na tome se temelji zaključak ovog rada da u procesu evropskih integracija Zapadnog Balkana, a iz perspektive koncepta „vojne mobilnosti“, najveću prednost da postanu nove članice EU imaju Albanija i Crna Gora.

Sažetak ▼

Ovaj rad razvija neoklasično-realistički okvir za objašnjenje načina na koji su Ujedinjeni Arapski Emirati (UAE), uprkos maloj teritorijalnoj veličini, ograničenim ljudskim resursima i demografskim ograničenjima, uspeli da održe ekspanzivan obrazac regionalnog aktivizma u Jemenu, Libiji i na Rogu Afrike i koridoru Crvenog mora. Polazeći od transformacije arapskog regionalnog poretka nakon 2011. godine, rad uvodi dva međusobno povezana konceptualna pojma: kontrolisanu stratešku autonomiju (managed strategic autonomy) i kontrolisano prekomerno regionalno angažovanje (managed regional overstretch). Kontrolisana strateška autonomija razlikuje se od hedžinga, sveobuhvatnog uravnotežavanja (omnibalancing) i strateške diverzifikacije po tome što podrazumeva preoblikovanje odnosa patron-klijent, umjesto pukog raspoređivanja rizika ili nastojanja da se osigura domaći politički legitimitet. Pojam kontrolisanog prekomernog regionalnog angažovanja proširuje Kenedijevu klasičnu teoriju prekomernog angažovanja izvan okvira hegemonske prekomerne ekspanzije velikih sila, na male države čije se opterećenje ispoljava kroz prostornu disperziju angažmana i proliferaciju institucionalnih mehanizama, a ne isključivo kroz iscrpljivanje raspoloživih resursa. Empirijski, rad se oslanja na strukturisanu komparaciju različitih slučajeva, pri čemu su odabrana tri regionalna poprišta zbog varijacija u koncentraciji, odnosno disperziji strateškog angažmana. Analizom se uočava ciklični obrazac delovanja UAE koji obuhvata intervenciju, konsolidaciju i povlačenje, oslanjajući se na vremenski precizno određene empirijske pokazatelje: smanjenje vojnog angažmana u Jemenu 2019. godine; promenu pozicioniranja u Libiji nakon turske vojne intervencije 2020. godine; proces pomirenja u okviru al-Ula sporazuma 2021. godine; napade Huta na Abu Dabi 2022. godine; krizu pomorskog saobraćaja u Crvenom moru 2023–2024. godine; kao i sukob u Sudanu od 2023. godine. Rad doprinosi teoriji međunarodnih odnosa malih država, analizi spoljne politike zemalja Zaliva i literaturi o prekomernom angažovanju, te razmatra sledeća proverljiva predviđanja: UAE će održavati obrasce delovanja nakon perioda prekomernog angažovanja prvenstveno putem instrumenata komercijalne infrastrukture i zamene partnerskih aktera, umesto neposrednog ponovnog vojnog angažovanja; dok će distribuirano prekomerno angažovanje na Rogu Afrike odložiti proces strateškog prilagođavanja u odnosu na koncentrisano kinetičko prekomerno angažovanje u Jemenu.

Sažetak ▼

Neuspjeh misije Ujedinjenih nacija u Maliju predstavlja izrazitu manifestaciju krize savremene izgradnje mira. Umjesto da doprinese uspostavljanju bezbjednosti i političke stabilnosti, misija je djelovala u sve nepovoljnijem političkom i bezbjednosnom okruženju, pri čemu nije uspjela da spriječi urušavanje demokratskog poretka. Iako je bila zasnovana na načelima liberalne izgradnje mira, njen mandat istovremeno je uključivao i snažnu stabilizacionu komponentu. Polazeći od ovog slučaja, članak ispituje ograničenja savremenih pristupa izgradnji mira, kao i posljedice stabilizacionog zaokreta i sve izraženije hibridizacije mandata mirovnih misija. Primjenom metode praćenja procesa, zasnovane na analizi dokumenata Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija i izvještaja misije, istražuje se način na koji je mandat koncipiran kao unutrašnje protivrečna kombinacija ciljeva liberalne izgradnje države i bezbjednosnih prioriteta stabilizacije, kao i posljedice koje je takva institucionalna postavka proizvela. Rezultati pokazuju da je hibridni karakter mandata oslabio politički uticaj misije, stvorio prostor za neliberalno djelovanje domaćih aktera i ograničio njenu sposobnost da se suoči sa strukturnim uzrocima sukoba. Nalazi ukazuju na to da su mogućnosti liberalne izgradnje mira ozbiljno ograničene kada se prednost daje stabilizaciji zasnovanoj na primatu bezbjednosti. Istovremeno, hibridni mandati ne dovode nužno do međusobnog dopunjavanja različitih funkcija, već mogu proizvesti institucionalnu paralizu i stratešku nedosljednost. Na toj osnovi, članak zagovara reformu liberalne izgradnje mira kroz snažnije uključivanje elemenata „lokalnog zaokreta“ i veću osjetljivost prema specifičnostima političkog i društvenog konteksta. Teorijski doprinos rada ogleda se u preciziranju uslova pod kojima liberalna izgradnja mira može zadržati relevantnost i održivost.

Sažetak ▼

Nasilni raspad Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije (SFRJ) rezultirao je transformacijom administrativnih republičkih granica u međunarodne granice primenom međunarodnopravnog principa uti possidetis. Zbog odsustva administrativnih granica između jugoslovenskih republika na Jadranskom moru, taj princip nakon sukcesije SFRJ nije bio primenjiv za pomorsko razgraničenje. U slučaju Crne Gore i Hrvatske, kao država sukcesorki SFRJ, situaciju je dodatno komplikovala činjenica da administrativna granica u zaleđu Jadranskog mora nije bila jasno definisana u vreme bivše Jugoslavije, zbog čega nije ni bilo moguće napraviti neki pozitivni pomak u cilju pomorskog razgraničenja. Međutim, Hrvatska tvrdi suprotno budući da iznosi stav da je granica sa Crnom Gorom u oblasti poluostrva Prevlake nesporno povučena u vreme bivše Jugoslavije, dok Crna Gora ovu tvrdnju negira ističući pravno-istorijske razloge koji govore njoj u prilog. Iako između strana u sporu nije postojao minimum saglasnosti u vezi sa nasleđenom kopnenom administrativnom linijom, u želji da doprinesu trajnom miru i stabilnosti, dve države su u međuvremenu ipak napravile izvesni pomak u svrhu razvoja dobrosusedskih odnosa zaključenjem Protokola o privremenom režimu uz južnu granicu 2002. godine. Protokolom je utvrđena privremena granica teritorijalnog mora, ali njime nisu prejudicirana konačna rešenja u vezi međunarodnopravnog razgraničenja. Pregovori o razgraničenju, koji su do tada vođeni, zapali su u međuvremenu u „ćorsokak“, zbog donošenja niza jednostranih pravnih akata kojima su strane proglasile svoje teritorijalne zahteve na različitim delovima Jadranskog mora. Pitanje međusobnog razgraničenja vraćeno je na političku agendu tek pošto su na prostorima morskog dna i podzemlja Jadranskog mora otkrivana nalazišta nafte i gasa. Delimitacija je tako postala jedna od gorućih tema u bilateralnim odnosima, jer su ova otkrića intenzivirala teritorijalni spor pretvarajući Jadransko more u region geoekonomskog nadmetanja. To, međutim, nije značilo da Crna Gora i Hrvatska nisu mogle postići odgovarajući kompromis, već da su to uporno odbijale pravdajući njegov izostanak oportunističkim razlozima. Da bi došle do pravičnih i izbalansiranih rešenja, ove dve države moraju postići dogovor o razgraničenju koji bi bio utemeljen na međunarodnom pravu. To pretpostavlja odricanje od voluntarističkih odluka i politike međusobnog uslovljavanja, ali i dobru volju i veću fleksibilnost u primeni već postignutih rešenja iz Protokola o privremenom režimu uz južnu granicu, kao i drugih rešenja koja su prisutna u savremenoj međunarodnoj praksi, a koja ne isključuju uspostavljanje zajedničkih razvojnih zona ili hibridnih režima upravljanja prirodnim resursima.

Sažetak ▼

Ovaj rad se fokusira na istraživačko pitanje da li je NATO, tokom svog ranog razvoja, bio uspešan u ispunjavanju ciljeva izraženih u čuvenoj izreci lorda Ismeja da NATO treba da drži Ruse napolju, Amerikance unutra, a Nemce pod kontrolom. Autori sagledavaju evroatlantske odnose nakon Drugog svetskog rata, kao i nastanak i razvoj NATO-a. Istraživačka hipoteza koja se u ovom radu testira jeste da detaljna analiza nastanka i razvoja NATO-a do 1957. godine ne može da potvrdi potpunu primenu gore navedene izreke lorda Izmeja, ali je većina njenih aspekata neminovno bila zastupljena tokom prvih godina razvoja Alijanse. Koristeći teorije međunarodne javne administracije i međunarodnih odnosa, kao i istorijske lekcije, ovaj rad pokazuje da detaljan pregled porekla i razvoja NATO-a do 1957. godine ne podržava u potpunosti dobro poznatu izreku lorda Ismeja. Konkretno, NATO je ispunio prva dva cilja: držanje Rusa napolju, a Amerikanaca unutra. Međutim, nije postigao svoj cilj da obuzda Nemačku. Umesto toga, NATO je značajno doprineo obnovi Savezne Republike Nemačke, što se pokazalo neophodnim za dalji opstanak NATO-a.

Sažetak ▼

Cilj rada je da se, koristeći primer Balkanske rute, pokaže kako je migrantsko pitanje u regionalnim odnosima zauzelo važno mesto u nacionalnim i regionalnim bezbednosnim strategijama i kako se ovo pitanje sekuritizuje od strane medija na Zapadnom Balkanu. Teorijsko gledište je u procesu objašnjavanja uloge medija u oblasti identifikacije i sekuritizacije savremenih bezbednosnih izazova, u ovom slučaju na primeru migracija. Empirijsko gledište je kroz studiju slučaja o takozvanoj Balkanskoj ruti, gde autori otvoreno postavljaju pitanje o ulozi medija u procesu sekuritizacije savremenih migrantskih tokova, kao prekograničnog bezbednosnog izazova i pretnje. Studija slučaja Balkanske migrantske rute pokazuje ulogu medija u procesu sekuritizacije migrantskih tokova, kao i verbalnu, odnosno političku, sekuritizaciju migracija kao stvarnog bezbednosnog fenomena. Da li su mediji doprineli smirivanju migrantske krize ili su podstakli migrantsku krizu i njene razmere? Zaključak istraživanja je da su se mediji pozicionirali samo kao instrument u rukama interesnih grupa, a novinarska profesija nije održala svoj integritet niti uticala na kreiranje i sprovođenje politika u kojima su ljudi i njihova dobrobit na prvom mestu, kao primarne evropske vrednosti. U tom kontekstu, primarno istraživačko pitanje bi bilo: Koja je svrha medijske sekuritizacije migrantske krize i koliko takav fenomen repozicionira društveno mesto medijskog sektora iz perspektive aktuelnih izazova, rizika i pretnji. Glavna hipoteza rada bi bila: Medijska sekuritizacija migrantske krize na empirijskom primeru balkanske rute predstavlja primer kontinuirane instrumentalizacije medijskih kuća u političke interese, posebno u slabim institucionalnim državama i populističkim okvirima donošenja odluka. Na osnovu glavne, postoje dve specifične hipoteze: Korišćenje medijskog sektora kao mehanizma sekuritizacije ugrožava medijsku i novinarsku profesiju po definiciji; Primeri Srbije i Severne Makedonije pokazali su obrnute tendencije unutar fenomena populizma, gde nastavak slabljenja javnih institucija prati jačanje uticaja medijskog sektora.

Sažetak ▼

Ova studija ispituje ulogu islamskog bankarstva u podršci ostvarivanju načela životne sredine, društvene odgovornosti i korporativnog upravljanja (ESG), kao i Ciljeva održivog razvoja Ujedinjenih nacija (SDGs), sa posebnim naglaskom na etičke investicione prakse i šerijatski usklađene finansijske instrumente koji promovišu održivost. Primenjen je kvalitativni pristup zasnovan na analizi relevantne literature i studija slučaja praksi islamskog bankarstva u Maleziji, Indoneziji, Saudijskoj Arabiji i Ujedinjenim Arapskim Emiratima, sa fokusom na zelene sukuke, islamske instrumente socijalnih finansija i mikrokreditne inicijative. Nalazi pokazuju da se islamsko bankarstvo, zasnovano na etici, pravdi, zabrani kamate i društvenoj odgovornosti, prirodno usklađuje sa ESG vrednostima i ciljevima SDG agende, doprinoseći razvoju čiste energije, održive infrastrukture, smanjenju siromaštva i unapređenju socijalne inkluzije. Međutim, izazovi i dalje postoje, uključujući regulatorne nedostatke, različita tumačenja šerijatskih principa i ograničenu svest među ključnim akterima. Studija naglašava značaj standardizacije, edukacije investitora i primene digitalnih tehnologija u cilju proširivanja uticaja islamskog bankarstva na održivi razvoj, kao i potrebu za snažnijom saradnjom regulatornih tela, finansijskih institucija i šerijatskih odbora. Kombinovanjem teorijskih uvida i praktičnih primera, istraživanje ističe stratešku ulogu islamskog bankarstva u ostvarivanju ciljeva održivog razvoja, posebno u oblastima pristupačne i čiste energije, održivih gradova i klimatskih akcija, pri čemu se zeleni sukuk izdvaja kao ključni instrument za finansiranje projekata koji povezuju etičke principe sa globalnim ciljevima održivosti.