Otvorena granična pitanja Crne Gore i Hrvatske

Dimitrijević Duško (Naučni savetnik, Institut za međunarodnu politiku i privredu, Beograd), dimitrijevicd@diplomacy.bg.ac.rs

Nasilni raspad Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije (SFRJ) rezultirao je transformacijom administrativnih republičkih granica u međunarodne granice primenom međunarodnopravnog principa uti possidetis. Zbog odsustva administrativnih granica između jugoslovenskih republika na Jadranskom moru, taj princip nakon sukcesije SFRJ nije bio primenjiv za pomorsko razgraničenje. U slučaju Crne Gore i Hrvatske, kao država sukcesorki SFRJ, situaciju je dodatno komplikovala činjenica da administrativna granica u zaleđu Jadranskog mora nije bila jasno definisana u vreme bivše Jugoslavije, zbog čega nije ni bilo moguće napraviti neki pozitivni pomak u cilju pomorskog razgraničenja. Međutim, Hrvatska tvrdi suprotno budući da iznosi stav da je granica sa Crnom Gorom u oblasti poluostrva Prevlake nesporno povučena u vreme bivše Jugoslavije, dok Crna Gora ovu tvrdnju negira ističući pravno-istorijske razloge koji govore njoj u prilog. Iako između strana u sporu nije postojao minimum saglasnosti u vezi sa nasleđenom kopnenom administrativnom linijom, u želji da doprinesu trajnom miru i stabilnosti, dve države su u međuvremenu ipak napravile izvesni pomak u svrhu razvoja dobrosusedskih odnosa zaključenjem Protokola o privremenom režimu uz južnu granicu 2002. godine. Protokolom je utvrđena privremena granica teritorijalnog mora, ali njime nisu prejudicirana konačna rešenja u vezi međunarodnopravnog razgraničenja. Pregovori o razgraničenju, koji su do tada vođeni, zapali su u međuvremenu u „ćorsokak“, zbog donošenja niza jednostranih pravnih akata kojima su strane proglasile svoje teritorijalne zahteve na različitim delovima Jadranskog mora. Pitanje međusobnog razgraničenja vraćeno je na političku agendu tek pošto su na prostorima morskog dna i podzemlja Jadranskog mora otkrivana nalazišta nafte i gasa. Delimitacija je tako postala jedna od gorućih tema u bilateralnim odnosima, jer su ova otkrića intenzivirala teritorijalni spor pretvarajući Jadransko more u region geoekonomskog nadmetanja. To, međutim, nije značilo da Crna Gora i Hrvatska nisu mogle postići odgovarajući kompromis, već da su to uporno odbijale pravdajući njegov izostanak oportunističkim razlozima. Da bi došle do pravičnih i izbalansiranih rešenja, ove dve države moraju postići dogovor o razgraničenju koji bi bio utemeljen na međunarodnom pravu. To pretpostavlja odricanje od voluntarističkih odluka i politike međusobnog uslovljavanja, ali i dobru volju i veću fleksibilnost u primeni već postignutih rešenja iz Protokola o privremenom režimu uz južnu granicu, kao i drugih rešenja koja su prisutna u savremenoj međunarodnoj praksi, a koja ne isključuju uspostavljanje zajedničkih razvojnih zona ili hibridnih režima upravljanja prirodnim resursima.

Ključne reči: Sukcesija SFRJ, granice, princip uti possidetis, Crna Gora, Hrvatska, Jadransko more, međunarodno pravo, delimitacija.