Sažetak ▼

U radu se istražuje uzrok gašenja vojnog nuklearnog programa Libije, koji je trajao od uspostavljanja režima Muamera Gadafija pa sve do 2003. godine. Autor analizira faze razvoja nuklearnog programa, evidentirajući tri perioda – od pokušaja kupovine gotove nuklearne bombe, preko uspostavljanja saradnje sa drugim državama u cilju nabavke tehnologije za proizvodnju, do poslednje faze oslanjanja na sopstvene kapacitete uz spoljnu asistenciju i ilegalnu nabavku elemenata na crnom tržištu. Analizom praksi spoljnopolitičkog delovanja i unutrašnjih nuklearnih aktivnosti, autor kroz prizmu realističke paradigme pokušava da locira glavne uzroke stopiranja nuklearnog programa Libije. Odbacujući tezu o nedovoljnoj kadrovskoj sposobnosti, kao razlogu odustajanja i mogućnost ekonomskih sankcija da samostalno urode plodom, autor ističe strah od targetiranja kao glavni razlog napuštanja nuklearnih ambicija. Elaborirajući Gadafijev pragmatizam i razliku između deklarisanih i stvarnih namera, autor ističe značaj razumevanja prirode režima vođenog željom o prvoj arapskoj nuklearnoj bombi. Teorija hegemonske stabilnosti nudi osnov za teorijsko tumačenje libijskog ponašanja i konačnog odustajanja od nuklearnog programa. Rad otvara prostor za neke buduće akademske analize, poput pitanja kada je nuklearno oružje sposobno da odvrati vojnu intervenciju i da li bi Libija bila napadnuta u slučaju nastavka rada na nuklearnoj bombi.

Sažetak ▼

U radu se analiziraju razlike u pristupnim pregovorima Srbije i Hrvatske za članstvo u Evropskoj uniji, a koje su u najvećoj meri uticale na dosadašnji tok i ishode pregovora, ali i bilateralne odnose dve države. Iako su pregovori nominalno pogodan okvir za rešavanje otvorenih pitanja između država kandidata, ni Srbija ni Hrvatska u nedostatku političke volje nisu iskoristile taj kapacitet. Srbija ima najviše otvorenih pitanja upravo sa susednom Hrvatskom, a dinamika odnosa znatno je promenjena stupanjem Hrvatske u članstvo 2013. godine dajući joj povlašćeni položaj u odnosu na Srbiju kao kandidata. Osnovna teza rada je da je Evropska unija u pregovorima sa Srbijom, uzdižući normalizaciju odnosa između Beograda i Prištine iznad bilateralnih odnosa sa zemljama u regionu, doprinela u najmanju ruku tome da se održi status quo u rešavanju otvorenih pitanja sa Hrvatskom (pitanja manjina, nestalih, prognanih i interno raseljenih lica, demarkacija granice na Dunavu, sukcesija i mnoga druga). Ne treba izgubiti iz vida da odnosi Srbije i Hrvatske nisu čisto bilateralni, već imaju svoju dimenziju i u Bosni i Hercegovini, što dodatno ističe značaj za unapređenjem odnosa u cilju dugoročnog mira i stabilnosti na Balkanu. Razloge za ovakvo pozicioniranje Unije vidimo u njenim nastojanjima da poveća svoju ulogu u regionu. Svojim angažovanjem u rešavanju kosovskog pitanja, a usled smanjenja njene takozvane transformativne moći, EU je dostigla maksimum svojih kapaciteta, zbog čega je zauzela pasivan stav kada su u pitanju bilateralni sporovi. Dvostruki aršini kojima se sporadično služila EU, kada su u pitanju Srbija i Hrvatska, bili su vidljivi još u Procesu stabilizacije i pridruživanja koji predhodi pregovaračkom procesu, o čemu će biti reči u prvom delu rada. Iako uslovi za stupanje u članstvo nisu formalno promenjeni, jesu suštinski. U tim promenama se nalazi, između ostalog, razlog sporog napretka Srbije ka članstvu u EU koji je u osnovi političke prirode. Te promene biće predstavljene u drugom delu rada. Na kraju pokušaćemo vrednosno da ocenimo da li je ovakvo delovanje EU, ali i sam pregovarački proces, pozitivno ili negativno uticao na razvoj dobrosusedskih odnosa dve države.

Sažetak ▼

Razvoj veštačke inteligencije i upravljanje u toj oblasti informatike i kibernetike, na početku XXI veka, doneli su drastične izmene u tehničkim sredstvima koja se koriste u oružanim sukobima. Tehničke inovacije načinile su značajan uticaj na sposobnost oružanih snaga. Činjenica da je pravo oružanih sukoba, usled narastajućeg tehnološkog napretka, postalo neadekvatno i iz tog razloga je privuklo pažnju doktrine. Korišćenje autonomnih i automatizovanih borbenih sistema (dronova, bespilotnih letelica, vozila i plovila bez ljudske posade, samohodnih borbenih sredstava itd.), koja sama mogu da pronalaze ciljeve, nemaju jasan pravni (međunarodnopravni) status. Sami autonomni i automatizovani borbeni sistemi predstavljaju oruđe, oružje i samim time su legitiman vojni cilj. Naučna i tehnološka revolucija načinila je značajne promene i u domenu izvođenja borbenih operacija, ali posebno u oblasti pripremanja borbenih operacija i izdavanja naređenja za izvođenje tih operacija. Dakle, izrazito brz i drastičan tehnološki razvoj borbenih sredstava je dvostruko uticao na savremeno vođenje oružane borbe. Prvo, usavršio je tehniku za vođenje oružane borbe i drugo, po principu povratne sprege, tako razvijena sredstva uticala su na pojavu novih metoda izvođenja borbenih operacija i obratan uticaj, pojava novih zahteva od strane vojne misli za novim usavršenijim borbenim sredstvima. Rad ima za cilj da definiše autonomne i automatizovane borbene sisteme i da ukaže na moguća kršenja normi međunarodnog prava oružanih sukoba prilikom upotrebe ovih sistema. Takođe, autor ukazuje na pravne praznine u međunarodnom pravu oružanih sukoba koje su se pojavile razvojem novih vrsta borbenih sistema i njihovom upotrebom.

Sažetak ▼

Cilj rada je da se odgovori na intrigantno pitanje: Da li je diktatura zajednički imenitelj za evropske države u vremenu krize demokratije između dva svetska rata – predmet istraživanja Slobodana Jovanovića – i države Latinske Amerike tokom Hladnog rata i nakon njega, u digitalnoj eri? U radu se polazi od hipoteze da je Jovanović u međuratnom periodu utemeljio osnovu za naprednija i sveobuhvatnija istraživanja države i procesa integracija unutar države, na osnovu čega se može diskutovati o validnosti njegovih istraživanja. Zaključak rada počiva na konstataciji da tokom globalne migracione, ali i zdravstvene krize, treba očuvati saradnju među državama i dalje zajednički raditi na opstanku demokratije i sprečavanju diktature kako u evropskim državama tako i u državama Latinske Amerike.

Sažetak ▼

Migracije podstaknute ratom i stradanjem, delovanjem radikalnih islamista i formiranjem Islamske države na teritoriji nekoliko bliskoistočnih država primorale su evropske države da planski i sistematski deluju protiv najezde migranata u dužem vremenskom periodu, trošeći pritom svoje resurse i prekomerno upošljavajući svoje policijske, vojne i civilne kapacitete. Savremene ilegalne migracije pokušaćamo da sagledamo kroz temu: „Ilegalne migracije i bezbednosni odgovori – studija slučaja na primeru Austrije i Mađarske”. Analizirali smo rad i rezultate sistema zemalja jugoistočne Evrope za borbu protiv trgovine i šverca ljudi, u Austriji kao i u Mađarskoj, i ovde mislimo na vladine i nevladine organizacije i njihovu ulogu u tom sistemu, kako bismo otkrili koji kapaciteti još uvek nisu razvijeni i o kakvim nedostacima se zapravo radi.

Sažetak ▼

Asimetrični globalni privredni oporavak od posledica COVID-19 i prateći „aparthejd vakcina” otvara OPEK-u prostor za novu političku ulogu na međunarodnoj sceni, u trenutku kada je prema oceni Antionio Gutereša, generalnog sekretara UN, čovečanstvo po pitanju klimatskih promena već „prešlo crvenu liniju”. U tekstu iznosimo uverenje da OPEK narativom da „energija mora biti pristupačna i dostupna svima” istovremeno zauzima novu pregovaračku poziciju prema zagovornicima hitre tranzicije na eksploataciju obnovljivih izvora energije, i uočava prostor za združene poslovne i eventualno političke aranžmane sa siromašnijim delom sveta. Tekst ističe argumente OPEK-a protiv disjunkcije – ili nafta ili obnovljivi izvori energije – i ukazuje na novu energetsku atraktivnost Afrike za tu grupaciju država petro-proizvođača.

Sažetak ▼

U radu se ispituje značaj fenomena krize za napredovanje integrativnih procesa u značenju centralizacije nadležnosti na evropskom nivou odlučivanja. U cilju odgovora na pitanja da li integracija napreduje kao posledica kriza i da li su krize odista „dobre“ za Evropsku uniju, kako se nekada u literaturi navodi, analiziraju se odgovori na dosadašnje krize koje su je potresale. Izbor je pao na krize koje istoričari evropske integracije izdvajaju kao najozbiljnije. Poseban akcenat stavljen je na poslednju krizu Unije. Bilo da se pojmi kao najozbiljnija ekonomska kriza u istoriji evropskog projekta, bilo kao neizvesna višegodišnja transformacija nedovoljno efektivnog i nedovoljno demokratskog sistema upravljanja na više nivoa, kriza u evrozoni ishodila je dalekosežnijim političkim posledicama do i jedna pre nje. Razmatraju se različiti narativi u pogledu definitivnog okončanja krize Unije. U radu se zaključuje da je integracija napredovala, kako kao posledica mera preduzetih zarad kriza, tako i usled delovanja drugih činilaca koji nisu striktno vezani za krize. Takođe, konstatuje se da nije uputno rastuću međuzavisnost evropskih naroda, nastalu kao posledica institucionalnih odgovora na krize, označiti kao poželjnu ili korisnu bez kvalitativnog ispitivanja političkog poretka unutar koga se ona ostvaruje.

Sažetak ▼

Regionalna saradnja u okviru kineske platforme 17+1 još uvek je ograničena. Većina projekata koji su ostvareni u okviru nje su realizovani bilateralno, iako je jedan od prvih dogovorenih projekata bio regionalan – pruga Beograd–Budimpešta. Projekti koji podrazumevaju regionalnu saradnju, a koji se u poslednje vreme više nominuju od strane samih članica, su uglavnom projekti o kojima je Evropska unija razmišljala, ali je odustala od njihove realizacije. Time se stiče utisak da je većina projekata “reciklirana” i da posmatrane zemlje nisu Kini ponudile nove regionalne projekte. Bez obzira na to, Kina je spremna za saradnju ali se saradnja usporeno odvija. Bilo bi poželjno da zemlje članice ove inicijative nominuju inovativnije i lakše ostvarive projekte. Srbija ima pozitivna iskustva u realizaciji bilateralnih projekata, ali ne i u realizaciji regionalnih zbog negativnog stava EU ka njima.

Sažetak ▼

Države Višegradske grupe su nakon raspada Saveza Sovjetskih Socijalističkih Republika i trijumfa liberalnog sveta nad komunističkim blokom, unisono geopolitički optirale ka evroatlantskim integracijama i krenule u proces ekonomske transformacije. Za Saveznu Republiku Nemačku (SR Nemačka), koja je nakon ponovnog ujedinjenja dveju nemačkih država 1990. godine postala najmnogoljudnija i ekonomski najjača država tadašnje Evropske zajednice, budućnost država Centralne Evrope nakon zbacivanja komunističkih „okova“ neminovno je pripadala uključenju u proces evroatlantskih integracija. Svesna svoje istorijske odgovornosti i geografske blizine u odnosu na ove države, nemačka spoljna politika s početka devedesetih izražavala je bezrezervnu podršku evroatlantskim aspiracijama rukovodstava Višegradske trojke, a nakon mirnog raspada Čehoslovačke 1993. godine na Češku Republiku i Slovačku, i četvorke (V4). Krize sa kojima se Evropska unija (EU) suočila – od izbijanja finansijske krize, na koju su se nadovezale migrantska, ukrajinska, kao i „brakorazvodna parnica“ između EU i Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Severne Irske – predstavljale su pravi test za novopridošle članice porodice evropskih naroda, uključujući države V4. Imajući u vidu da su, za razliku od zapadnih članica EU koje su u hladnoratovskom periodu bile koncipirane na demokratskoj političkoj kulturi, države V4 grupe bile pod okriljem jedne autoritarne političke i vojne alijanse, predvođene SSSR-om, iskušenje je samim tim bilo veće. Kako će, nakon izlaska Velike Britanije iz EU, težište evopskog bloka biti na nemačkom-francuskom dvojcu, u interesu Nemačke je da svoje, pre svega, čvrste ekonomske odnose sa državama V4 grupe oblikuje u smeru njihovog konstruktivnog doprinosa daljem jačanju porodice evropskih naroda.

Sažetak ▼

Srbija i Albanija već više od jednog veka, odnosno od raspada Otomanskog carstva, imaju turbulentne odnose. Jedina promena stanja u tim odnosima je prelaženje iz konfliktnog u predkonfliktno stanje i obratno. Posledicu takvih odnosa dve države najviše osećaju nacionalne manjine. Tokom postojanja Kraljevine Jugoslavije albanska nacionalna manjina imala je i svoju stranku u Skupštini tadašnje države, za razliku od srpske manjine u Albaniji. Njihove interese zastupao je Džemijet koji je naposletku i zabranjen zbog antidržavog delovanja. Na Kosovu i Metohiji, za vreme vladavine Envera Hodže u susednoj Albaniji, pripadnici albanske nacionalne manjine u mnogim segmentima života imali su slobodu misli, govora i političkih sloboda, i uopšte mnogo veća prava nego sunarodnici u Albaniji. Međutim, srpska nacionalna manjina u komunističkoj Albaniji za to vreme trpi teror nepreglednih razmera. Imena ljudi, kulturna i verska baština, sloboda veroispovesti, ispoljavanje nacionalne pripadnosti, svi aspekti ljudskog života, a nekad i sam ljudski život, postali su za vreme diktatora Envera Hodže predmet opšteg zatiranja. Posle raspada SFR Jugoslavije, NATO agresije na SR Jugoslaviju i privremene okupacije srpske južne pokrajine, status i položaj srpske nacionalne manjine u Albaniji izgledao je još turobnije, ako je to i bilo moguće, nego za vreme vladavine Envera Hodže. Rad ima nameru da prikaže kraći istorijski prikaz prilika koji objašnjavaju posledicu današnjeg stanja srpske nacionalne manjine, ali će rad pre svega biti posvećen sadašnjem stanju naše manjine, obnovi njenog lingvističkog, kulturnog i verskog života (prim. aut. veliki broj Srba u Albaniji je muslimanske veroispovesti, pogotovo u centralnoj Albaniji). Danas vodeću ulogu u obnovi srpske nacionalne manjine i njene nacionalne i etničke svesti ima udruženje „Morača–Rozafa“ iz Skadra, Srpska pravoslavna crkva, Republika Srbija, ali i niz drugih angažovanih pojedinaca. Takođe, autori u ovom radu žele da ukažu na pozitivnu ulogu Republike Srbije i njenu brigu za sunarodnike u Albaniji, stoga će i o tome u narednim redovima biti reči.

Sažetak ▼

U radu se daje deskripcija odnosa između Sjedinjenih Američkih Država i Narodne Republike Kine kroz perspektivu Obamine politike azijskog pivota i Trampove protekcionističke politike i ekonomskog pritiska. Zajednički imenitelj ovih različitih politika je pokušaj „obuzdavanja“ Kine u međunarodnim odnosima, kako u ekonomskom tako i u širem geopolitičkom smislu. Takav odnos SAD prema NR Kini je rezultat procene da je Kina jedan od glavnih dobitnika globalnih pomeranja, do kojih je došlo usled procesa multipolarizacije sveta i prateće pojave postepenog uspona drugih država, što joj je omogućilo da postane najbrže rastuća ekonomija na svetu i da ugrozi premoć Amerike.

Sažetak ▼

Rad se bavi analizom političkih promena na prostoru Latinske Amerike u 2019. godini. Najpre ćemo se osvrnuti na unutarpolitičke promene u nekoliko latinoameričkih zemalja (Brazil, Venecuela, Meksiko, Čile i Bolivija), gde ćemo ispitati njihove uzroke, te posledice koje su proizvele. Polazna pretpostavka je da se ne može govoriti o uzročno-posledičnoj vezi među promenama koje su se desile na ovom prostoru, s obzirom na to da je reč kako o različitim tipovima promena, tako i o različitim uzrocima koji su do njih doveli. Rezultati istraživanja pokazuju da su se najznačajnije političke promene desile u Boliviji, ali i da se politička klima u ostalim posmatranim zemljama značajno promenila. Takođe, promene u određenim zemljama su uticale na međudržavne odnose na prostoru Latinske Amerike, ali i na međunarodnom nivou. U radu ćemo koristiti metodu analize i metodu studije sluča

Sažetak ▼

Da li su mogući procesi integracija država Severne Amerike nakon ekonomskih kriza od 1929. godine naovamo? U ovom radu polazi se od hipoteze da su ekonomske krize bile glavni razlog dugoročnog uključivanja Sjedinjenih Američkih Država (SAD) u složen proces međudržavne saradnje, posebno sa Kanadom i Meksikom. Predmet ovoga rada jesu procesi integracija među državama Severne Amerike pre i nakon 2016. godine. Cilj rada je da se primenom uporednog metoda ukaže na činjenicu da je nakon globalne ekonomske i migracione krize, kao i nakon 2016. godine, nastavljena saradnja država Severne Amerike, uprkos promenjenoj političkoj klimi u SAD. Zabrinjavajuće prisustvo radikalne retorike u SAD može dovesti u pitanje procese integracija, ali i razvoj kapitalizma i demokratije.

Sažetak ▼

Uspostavljanje odnosa slobodne trgovinske razmene Republike Srbije sa Ruskom Federacijom, putem potpisanih sporazuma i protokola, na snazi je već 19 godina. U međuvremenu, politička kretanja i transformacije obe države, razvoj privrede, potpisivanje sporazuma sa trećim zemljama, stupanje u regionalne integracije, svetska ekonomska kriza, kao i mnogi drugi događaji ostavili su svoj trag i na trgovinsku saradnju dve države. Polazna hipoteza koju istražujemo u radu je da je Sporazum imao pozitivan uticaj na rast i diversifikaciju trgovine Republike Srbije i Ruske Federacije. S obzirom na to da je prošao dovoljan vremenski period primene Sporazuma o slobodnoj trgovini, namera autora ovog rada je da analiziraju njegov dosadašnji uticaj, koje je promene doneo, kao i koje je konkretne efekte imao na trgovinsku razmenu dve zemlje. Kroz analizu je uočeno više trgovinskih trendova: trend konstantnog trgovinskog deficita Srbije u razmeni sa Rusijom, trend energetske uvozne zavisnosti Srbije, značajno prisustvo poljoprivrednih proizvoda niskog stepena obrade u izvozu Srbije, kao i drugi. U radu je analiziran ceo period od 19 godina, sa posebnim fokusom na poslednjih 10 godina. Tokom analize je izdvojen period svetske ekonomske krize, kao i uticaj fluktuacije cene nafte i prirodnog gasa na promene u vrednosti trgovine, jer oni objašnjavaju deo kretanja u spoljnotrgovinskoj razmeni. Posle uvodnih razmatranja istaknute su bitne odlike samog Sporazuma, kao i promene koje je pretrpeo tokom godina. Zatim je rađena analiza ukupne vrednosti trgovinske razmene, procentualna učešća i poređenje sa drugim najvažnijim zemljama sa kojima Srbija ostvaruje trgovinu. Na kraju je u radu predstavljena analiza najvažnijih sektora, a potom i proizvoda koji učestvuju u spoljnotrgovinskoj razmeni dve države. U zaključnim razmatranjima su istaknuti svi elementi uticaja sporazuma na bilateralnu trgovinu, istaknuti su uočeni trendovi, date su određene preporuke za podsticajne mere, kao i smernice za poboljšanje odnosa razmene Srbije sa Ruskom Federacijom.

Sažetak ▼

Tekst predstavlja osvrt na sinoptički neorealizam i konstelacionu analizu međunarodnih odnosa, koju je krajem sedamdesetih godina prošlog veka zasnovao Godfrid-Karl Kinderman na Univerzitetu u Minhenu. Mada zanemarena u teorijskim pregledima iz oblasti, jednim delom i zbog jezičkih barijera, ova škola je implicitni analitički okvir velikog broja praktično orijentisanih studija. Preglednost i jezgrovitost konstelacione analize predstavljeni su kroz mali broj elemenata: sistem, percepcije, moć, interesi, norme i strategije. Sinoptički neorealizam je, ipak, značajno „probio” referentni okvir strukturalnog neorealizma u pravcu savremenih konstruktivističkih i kritičkih pristupa međunarodnim odnosima, sa svim prednostima i rizicima koje to nosi.

Sažetak ▼

Cilj ovog rada je prikaz aktivnosti Evropske unije na polju sprečavanja širenja oružja za masovno uništenje. Pored analize institucionalnih i pravnih mehanizama uspostavljenih od 2003. godine pa nadalje, istražuje se i praktičan učinak Evropske unije u sprečavanju proliferacije oružja armagedona. Neujednačena uloga i ostvareni rezultati u različitim kriznim žarištima poput Severne Koreje, Irana, Indije i Pakistana, ostavlja prostor za različite prognoze budućeg delovanja EU. Dobra polazna osnova i bazični konsenzus svih članica, kada je reč o širenju oružja za masovno uništenje, daju razlog za optimizam prilikom analize. Iz tog razloga rad istražuje odnos između uspostavljenih kapaciteta, praktičnih politika i budućih poprišta izbijanja kriza u vezi sa širenjem oružja za masovno uništenje.

Sažetak ▼

U radu se kritički analizira i procenjuje mogućnost da tokom naredne decenije (2020–2030) Sjedinjene Američke Države i Indija sklope ugovor o vojnom savezništvu (analogno, na primer, sporazumima koje SAD imaju sa Australijom ili Japanom) i tako trenutni partnerski odnos podignu na kvalitativno viši nivo. Kao primarni motiv za takav eventualni aranžman, autor navodi kontinuiranu ekonomsku ekspanziju, ali i vojno jačanje NR Kine (uz njeno sve veće prisustvo na okeanima), koju obe zemlje – Indija i SAD – percipiraju kao potencijalnu bezbednosnu pretnju i mogućeg agresora. Autor nabraja i obrazlaže najvažnije činioce koji govore u prilog formiranju takvog savezništva, ali i one faktore koji bi mogli da utiču na to da se takav aranžman ne realizuje. Osnovnu tezu autora čini stav da su šanse za formiranje američko-indijskog vojnog savezništva tokom predstojeće decenije vrlo umerene, zbog niza okolnosti (ograničenja) koje se odnose, pre svega, na Indiju.